MSICHANA NA UPUNGUFU WA KINGA MWILINI

jarida-la-vichekesho-bomba.jpg

MSICHANA NA UPUNGUFU WA KINGA MWILINI

MSICHANA NA UPUNGUFU WA KINGA MWILINI

Afya ya mwili wa binadamu hutegemea kiwango cha kinga mwilini. Kinga ya mwili husaidia mwili kupambana na vimelea hatari vinavyo sababisha magonjwa. Mwili wa binadamu unaweza kupungukiwa na kinga yake kutokana na sababu mbalimbali.
Kutokana na ujio wa virusi vya UKIMWI mwanzoni mwa miaka ya 1980, sababu ya vyanzo vya upungufu wa kinga mwilini vinaweza kugawanyika katika makundi makuu mawili yaani upungufu wa kinga mwilini kutokana na maambukizo ya virisi vya UKIMWI na upungufu wa kinga mwilini bila maambukizi ya virusi vya UKIMWI.

Virusi vya UKIMWI (VVU)

VVU husababisha upungufu wa kinga ya mwili wa binadamu kutokana na mashambulizi yake dhidi ya chembe chembe nyeupe za damu na ‘tissue’ zingine zinazohusika na kinga ya mwili. Kwa kawaida chembechembe nyeupe zinazoshambuliwa VVU ni chembechembe saidizi za T (Helper T Cells – CD4+) na chembechembe aina ya B (B–Cells) pamoja na mfumo wa monocyte/ macrophage. UKIMWI ni upungufu wa kinga mwilini unaosababishwa na virusi vya UKIMWI (VVU).
Upungufu huu wa kinga ya mwili husababisha mwili kushambuliwa na magonjwa mengi ambayo hutokeza mkusanyiko wa dalili za magonjwa mbalimbali kwa mtu aliyeathirika kwa virusi hivyo. Kimsingi kuna aina kuu mbili za virusi vya UKIMWI – VVU 1(HIV 1) na VVU 2(HIV 2). Msichana au mtu mwingine anaweza kupata uambukizo wa aina zote hizi kupitia njia zifuatazo:
Njia ya ngono hatarishi: Ngono haramu na isiyo salama au ngono halali kisheria lakini isiyo salama kulingana na kanuni na taratibu za jamii, inafaa kujulikana kama ngono hatarishi. Ngono isiyo salama ni ile inayotendeka bila tahadhari dhidi ya maambukizi ya magonjwa na mimba zisizotakiwa, hivyo huhatarisha usalama na afya ya wahusika na watu wengine katika jamii.
Kugusana na damu au majimaji ya mwili yenye VVU: Hii inaweza kuwa kwa njia ya kuongezewa damu, kuchangia nyembe, sindano, miswaki au vifaa vya kutogea masiko nk.
Maambukizo kutoka kwa mama kwenda kwa mtoto: Baadhi ya wasichana hupata maambukizi ya virusi vya UKIMWI kutoka kwa mama zao wakati wa ujauzito, wakati wa kuzaliwa au wakati wa kunyonyeshwa.
Ikilinganishwa na wavulana, wasichana wako katika hatari kubwa zaidi ya kupata maambukizi ya virusi vya UKIMWI kwa sababu zifuatazo:-
i. Maumbile ya viungo vya uzazi vya wasichana yanakuwa hayajakomaa hivyo wanapofanya ngono zembe (ngono hatarishi) hupata michubuko kwa urahisi. Wakati wa kujamiiana, uchi wa msichana unapokea virusi vingi vinavyokuwa katika majimaji ya mbegu za uzazi za mwanaume na kuvitunza kwa muda mrefu ikilinganishwa na mwanaume.
ii. Wasichana pia wako katika hatari ya kubakwa zaidi kuliko watu wengine kwa vile wana mvuto mkubwa kingono. Wasichana pia wanakabiliwa na ushawishi mkubwa wa kijiingiza katika ngono hatarishi kutokana na utegemezi wao wa kiuchumi na kutokukomaa kimaamuzi.
iii. Jambo jingine linalochangia wasichana kuwa katika hatari kubwa zaidi, ni mila potofu na kandamizi zinazochangia maambukizi ya virusi vya UKIMWI. Mila hizo ni kama vile ukeketaji na ndoa za utotoni ambazo zinawaathiri wasichana zaidi. Lakini pia wasichana wengi hawana taarifa, elimu na habari za kutosha juu ya swala zima la VVU/UKIMWI.

Njia zinazosaidia msichana kupunguza hatari ya kupata maambukizi ya VVU
• Kuepuka ngono katika umri mdogo na kabla ya ndoa.
• Kupata elimu ya UKIMWI na stadi za maisha.
• Kuepuka kugusana na damu au majimaji mengine ya mwili wa mtu mwingine.
• Kuepuka matumizi ya dawa za kulevya na pombe.
• Kusikiliza mashauri ya wazazi, walimu na viongozi wengine wa kijamii na kidini.
• Kuepuka mazingira hatarishi kama vile kutembea peke yako usiku gizani na mahali penye upweke.
• Kufanya kazi kwa bidii na kuchukia mapato ya aibu.
• Kuwa na elimu ya huduma ya kwanza.

Kuishi kwa matumaini

Msichana kama mtu mwingine yeyote anaweza kupata maambukizi ya VVU bila kutegemea tena kwa bahati mbaya hata kama amejitunza, kwani njia za maambukizi zipo nyingi. Wengi hupata maambukizi kwa sababu ya kubakwa au kulazimishwa kushiriki tendo la ndoa bila ridhaa yao.Wengine hupata maambukizi kama matokeo ya makosa yasiyotazamiwa wala kutarajiwa katika tiba.
Inapotokea msichana akawa na maambukizi ya VVU huwa anajikuta katika wakati mgumu, kijamii, kiuchumi na kihisia lakini anaweza kujifunza jinsi ya kukalibiana na hali yake na kuishi kwa matumaini. Hapa ushauri nasaha ni muhimu sana na kuwa muwazi kwa mtu wa karibu husaidia ili muathirika asibebe mzigo huu pekee. Ushauri nasaha humjengea mhusika uwezo wa kukabili msongo na hali ya kushuka moyo.Humpatia mbinu za kukabiliana na magonjwa nyemelezi na jinsi ya kupangilia lishe bora.
Kuwa na VVU haimaanishi kifo, wapo watu wengi wanaoishi maisha marefu wakiwa wameathirika. Kitu cha kufanya ni kuishi kwa matumaini na kufuata ushauri wa kiafya kutoka kwa wataalamu wa afya na lishe. Hii itasaidia kuishi kwa muda mrefu kati ya miaka 10-15 na kutimiza ndoto nyingi za maisha.Wakati kama huu ni vizuri kula mlo kamili, kuepuka ngono hatarishi kwako na kwa wengine, kunywa maji mengi, kufanya mazoezi, kutibu magonjwa haraka mara yanapojitokeza na kufanya ibada.

Upungufu wa kinga mwilini bila virusi vya UKIMWI

Mbali na Virusi vya UKIMWI yapo magonjwa mengine yanayoweza kusababisha upungufu wa kinga mwilini. Baadhi ya magonjwa hayo ni kama haya yafuatayo hapa chini.
Ugonjwa usiojulikana unaosababisha upungufu wa CD4+ mwilini (Ideopathic CD4+ Lyphocytopenia): Huu ni ugonjwa nadra ambao unasababisha upungufu wa kinga mwili bila kuwa na virusi vya UKIMWI (VVU). Mgonjwa mwenye tatizo hili hupata magonjwa nyemelezi kama ilivyo kwa mgonjwa wengine mwenye UKIMWI. Kwa kawaida ugonjwa huu hugunduliwa pale mtu anapoonyesha dalili za UKIMWI licha ya kuwa haonyeshi ushahidi wa kitaalamu wa kuwa na VVU pale anapopimwa kwa vipimo vya maabara. Pia mgonjwa huyu hana chanzo kingine cha upungufu wa kinga yake.
Sumu mwilini: Sumu mwilini husababisha kushuka kwa kinga mwilini. Sumu zinazopatikana katika vipodozi, mazingira machafu na hewa chafu kama vile nikotini ya tumbaku, lead, mercury, copper, zinc, nickel, cadmium nk ni hatari kwa afya.
Msongo wa mawazo: Msongo wa mawazo husababisha tezi ya Thymus inayozalisha kinga za mwili za CD4+ Thymus Lymphocytes isinyae na kuzeeka kabla ya wakati wake. Msongo wa mawazo pia husababisha uzalishaji wa vichocheo vya mwili vinavyodhuru kinga mwili.
Utapiamlo: Utapiamlo ni hali ya kupungukiwa na lishe bora au kuwa na unene uliokithiri kutokana na viini lishe kuzidi mwilini (obesity). Magonjwa kama kwashiorkor hutokana na upungufu wa lishe na huambatana na upungufu wa kinga mwilini. Magonjwa kama kisukari cha ukubwani huwa huwa na tatizo la kunenepa kupita kiasi.
Baadhi ya dawa za tiba: Dawa za tiba zenye kemikali pia zinaweza kuwa chanzo cha upungufu wa kinga mwilini kama zitatumika bila kufuata maelekezo na ushauri wa kitaalamu kwa usahii. Dawa kama Asprin, Predinisolon, dawa za kutibu kansa, dawa za mzio (Antihistamines) pamoja na dawa zenye homon kama progesterome na Oestrogen zinaweza kusababisha upungufu wa kinga mwilini. Dawa za kutibu mzio (antihistamines) na asprin huathiri chembechembe nyeupe za damu zisizalishe histaminin na kwa sababu hiyo hupunguza kinga ya mwili inayozalishwa na seli hizo.
Matibabu kwa njia ya upasuaji: Matibabu ya aina hii hushusha kinga ya mwili kwa takribani siku saba za mwanzo tokea upasuaji unapofanyika. Uzalishwaji wa chembechembe nyeupe ndani ya damu hupungua kufuatia upasuaji au upandikizaji wa viungo kama figo kwa mgonjwa toka kwa mtu mwingine. Hali hii husababisha uambukizo wa bakteria baada ya upasuji kufikia kati ya asilimia 5-20 hata kama upasuaji umefanyika katika hali ya usafi wa hali ya juu na kwa kutumia vyombo vilivyotakasika kikamilifu.
Mionzi: Mionzi kama vile X-ray na mionzi mingine inapotumiwa mara kwa mara au inapopenya ndani ya mwili kwa kiwango kikubwa hupunguza kinga ya mwili.
Uzee: Mwili unapozeeka uwezo wake wa kuzalisha kinga mwili hupungua pia ndiyo maana magonjwa nyemelezi kama vile mkanda wa jeshi (shingles) huwatokea wazee mara kwa mara kuliko vijana.
Ujauzito: Wakati wa ujauzito katika hali ya kawaida kinga ya mwili hupungua kidogo. Lakini hali inaweza kuwa mbaya kwa msichana nayepata ujauzito katika umri mdogo hasa pale hali ya lishe inapokuwa ya wasiwasi. Wasichana wengi katika kipindi hiki huwa hawana uwezo wa kiuchumi na huwa tegemezi hasa kwa wazazi ambao hawafurahii hali ya binti yao kuwa mjamzito kabla ya ndoa.
Magonjwa ya utumbo (inflammatory Bowel Diseases): Magonjwa haya hufanya viini lishe visisharabiwe na visichukuliwe kuingia mwilini pale tunapokula chakula. Kutokana na hali hiyo mwili hupungukiwa na lishe bora ambayo ni muhimu kwa uimarishaji wa kinga ya mwili pia utumbo hushindwa kusharabu chakula vizuri.
Kutumia sukari kwa wingi: Sukari inapoliwa kwa wingi huharibu utendaji wa vitamin B na C mwilini ambazo ni muhimu kwa utengenezaji na utendaji wa mfumo wa kinga mwilini.
Upungufu wa acid tumboni: Uyeyushaji mzuri wa chakula katika mfumo wa kupokea na kusaga chakula hutegemea sana kiwango cha acid/tindikali ndani yake. Upungufu mkubwa wa acid tumboni huathiri vibaya sana hali ya kinga mwilini.

Jinsi ya kuongeza kinga mwilini

Kunywa maji mengi: Kunywa maji mengi ambayo ni safi na salama angalau glasi 10-12 kwa siku ni muhimu kwa utendaji bora wa mfumo wa kinga mwilini. Chembechembe zote za mwili ikiwa ni pamoja na chembechembe zinazohusika na kinga ya mwili pamoja na ngozi laini za mwili (mucous membrane), huhitaji maji ya kutosha ili kufanya kazi zake vizuri.
Kuvuta hewa safi na ya kutosha: chembechembe nyeupe za damu zinazohusika na kinga mwili hufanya kazi zake vizuri pale zinapopata hewa safi na yakutosha.
Mlo kamili na lishe bora: vyakula vitokanavyo na matunda, mboga za majani, nafaka, kokwa na samaki pamoja na kupunguza mafuta yenye asili ya nyama na sukari katika mlo, huimarisha kinga ya mwili.
Kufanya mazoezi: Kufanya mazoezi kila siku angalau kwa dakika 30, huongeza kinga mwili kwa kuchochea uzalishaji wa endorphins, enkephalins, interleukin-1 na interferon zinazohusika na kinga ya mwili.
Kuepuka matumizi ya vileo: Pombe, sigara, ugoro na vinywaji vyenye kaffein- vitu hivi huathiri kinga ya mwili hasa utendaji wa chembechembe nyeupe aina ya T (T.Cells) na B (B-Cell). Kaffein pia huongeza uzalishaji wa kichocheo cha epinephrine ambacho huathiri kinga mwili pale kinapozalishwa kwa wingi.

Ofa! Ofa! Ofa!
Jipatie Jarida la Vichekesho Vikuu Vikali 300+ kwa bei ya ofa ya Tsh 1000/= tuu kwa leo!, kutoka bei yake ya kawaida ya Tsh 3000/=.

<<<Bofya hapa kujua zaidi>>>

Usisahau kushare posti hii!! Share Facebook, Twitter bila kusahau Whatsapp!!

Toa maoni yako kuhusu, MSICHANA NA UPUNGUFU WA KINGA MWILINI. hapa..

Add a New Comment
or Sign in as Wikidot user
(will not be published)
- +
jarida-la-vichekesho-bomba.jpg
JIPATIE-JARIDA.jpg

Kwa sasa endelea kusoma posti hizi zifuatazo;

Bidhaa zinazopendwa na wengi ndani ya Ackyshine Shop

KILIMO-CHA-MBOGA-CHA-UHAKIKA.jpg

Kina mazao 10+

Jipatie Jarida La Kilimo Cha Mboga Cha Uhakika kwa Tsh 1500/= tuu.

<<Bofya hapa kuweka Oda>>

vichekesho-vikuu.jpg

Lina kurasa 162

Jipatie Jarida la Vichekesho Vikuu Vikali 300+ kwa Tsh 1000/= tuu.

<<Bofya hapa kuweka Oda>>